Wolontariat

Wolontariat(łac.voluntarius-dobrowolny)

Dobrowolna,bezpłatna,świadoma praca na rzecz innych lub całego społeczeństwa,wykraczająca poza związki rodzinno-koleżeńsko-przyjacielskie.Wolontariusz to osoba pracująca na zasadzie wolontariatu.Według Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wolontariuszem jest ten,kto dobrowolnie i świadomie oraz bez wynagrodzenia angażuje się w pracę na rzecz osób,organizacji pozarządowych,a także rozmaitych instytucji działających w różnych obszarach społecznych.Instytucje te nie mogą korzystać z pracy wolontariuszy przy prowadzonej działalności gospodarczej,czego wprost zakazuje ustawa.Określenie bezpłatna nie oznacza bezinteresowna,lecz bez wynagrodzenia materialnego.W rzeczywistości wolontariusz uzyskuje liczne korzyści niematerialne:satysfakcję,spełnienie swoich motywacji(poczucie sensu,uznanie ze strony innych,podwyższenie samooceny itd.),zyskuje nowych przyjaciół i znajomych,zdobywa wiedzę,doświadczenie i nowe umiejętności,a w związku z tym i lepszą pozycję na rynku pracy.Określenie wykraczająca poza związki rodzinno-koleżeńsko-przyjacielskie oznacza,że nie każda praca na rzecz innych jest wolontariatem.Np.pomoc własnej babci wolontariatem nie jest,natomiast pomoc starszej osobie w pobliskim hospicjum czy domu pomocy społecznej-jest.

Charakterystyka

Wolontariat jest zapewne tak stary,jak sama ludzkość.Na początku nie miał ram instytucjonalnych,z czasem zaistniał w organizacjach kościelnych,samopomocowych,a wreszcie pozarządowych.Zasadniczym pojęciem związanym z wolontariatem jest motywacja.Aby dana praca wolontaryjna była pomyślna,zazwyczaj konieczne jest,aby zarówno wolontariusz,jak i organizacja z nim współpracująca były świadome motywacji wolontariusza.

Najczęstsze motywacje wolontariuszy:

• chęć zrobienia czegoś dobrego,pożytecznego; 
• potrzeba kontaktu z ludźmi lub nawiązania nowych znajomości; 
• chęć bycia potrzebnym; 
• chęć spłacenia dobra,które kiedyś od kogoś się otrzymało 
• chęć zdobycia nowych umiejętności oraz doświadczeń zawodowych i życiowych; 
• pobudki religijne.

• Rok 2001 został uznany przez ONZ Międzynarodowym Rokiem Wolontariatu. 
• Rok 2011 uchwałą Komisji Europejskiej został uznany za Europejski Rok Wolontariatu i Aktywności Obywatelskiej. 
• 5 grudnia każdego roku obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Wolontariusza Wspierającego Rozwój Gospodarczy i Społeczny.

Wolontariat w Polsce

Wolontariat w Polsce powojennej ograniczał się do Związku Harcerstwa Polskiego oraz ruchów czy organizacji kościelnych,jednak od 1990 r.zaczął rozwijać się w licznie powstających od tego roku organizacjach pozarządowych.Z ogólnopolskich badań Stowarzyszenia Klon/Jawor z 2008 roku wynika,że około 11,3% czyli blisko 4 mln dorosłych Polaków jest lub bywa wolontariuszami.Mimo to wolontariat jest w Polsce zjawiskiem znacznie mniej powszechnym,niż w krajach zachodnich.

Wynika to zapewne z trzech przyczyn:

• brak tradycji wolontariatu,przekazywanej z pokolenia na pokolenie(przerwa spowodowana okresem PRL); 
• dążenie do podniesienia standardu życia,które powoduje,że najpierw zaspokaja się własne potrzeby(np.samodzielne mieszkanie),a dopiero w drugiej kolejności potrzeby społeczne; 
• relatywnie niska świadomość możliwości działania społecznego w organizacjach pozarządowych.

Wolontariat w Polsce jest unormowany prawnie poprzez uchwaloną 24 kwietnia 2003 Ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie(Dz.U.2003 Nr 96 poz. 873).Po raz pierwszy w polskim prawie zostały w niej zdefiniowane takie pojęcia jak"wolontariusz","organizacja pozarządowa"oraz"działalność pożytku publicznego".Ustawa reguluje zasady angażowania wolontariuszy,ich prawa i obowiązki oraz przysługujące im świadczenia.Nad realizacją postanowień ustawy czuwa powołany przy Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej Departament Pożytku Publicznego.

W Polsce istnieje Sieć Centrów Wolontariatu,które oprócz promocji tej idei zajmują się:

• pośrednictwem ofert pomiędzy organizacjami,a osobami chcącymi zostać wolontariuszami; 
• przygotowywaniem obydwu tych grup do współpracy; 
• konsultowaniem zmian aktów prawnych i strategii dotyczących wolontariatu i aktywności społecznej.

Uwagi na temat nazewnictwa

• Nie należy mylić wolontariatu z woluntaryzmem(kierunkiem filozoficznym). 
• Określenia społecznik i altruista nie są synonimami wolontariusza,gdyż to pierwsze sugeruje konieczność posiadania specjalnych predyspozycji,pozwalających zostać wolontariuszem,a to drugie sugeruje całkowitą bezinteresowność. 
• Potoczne określanie mianem wolontariatu pracy za niską płacę nie jest prawdziwe. 
• Termin prace społeczne jest w zasadzie tożsamy z wolontariatem,lecz ze względu na złe skojarzenia z czasów PRL nie jest obecnie używanyNegatywne skojarzenia wynikają z tego,że praca społeczna zazwyczaj nie była dobrowolna i często była bezsensowna lub jej cel nie był akceptowany przez wykonujących pracę.

Przykłady

Wiele ogromnych przedsięwzięć społecznych odbywa się na zasadzie wolontariatu.W Polsce najłatwiej zauważyć wolontariuszy Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy i Polskiego Czerwonego Krzyża.Ale wolontariat to nie tylko działanie na rzecz bliźnich.To także np.opieka nad zabytkami.Przykładem są tutaj wolontariusze Fundacji Polskich Kolei Wąskotorowych.

Inne przykładowe organizacje i projekty oparte na wolontariacie:

• Amnesty International 
• Fundacja Mam Marzenie 
• Salezjański Wolontariat Misyjny"Młodzi Światu" 
• Diecezjalne Caritas

 Wraz z upowszechnianiem się dostępu do mediów cyfrowych oraz nowych technologii telekomunikacyjnych i teleinformatycznych,a w szczególności dostępu do komputerów osobistych i Internetu,wolontariat stał się jedną z cech ruchu wolnego oprogramowania i ruchu wolnej kultury.Do najbardziej znanych przykładów projektów opartych na wolontariacie należą:Debian,OpenOffice i Wikipedia.Nowe media umożliwiają też podejmowanie odmiennych form dobrowolnej pracy na rzecz innych,określanych mianem wolontariatu wirtualnego.