Czy można zacząć życie od nowa?Uwierzyć,że tragedia nie jest końcem,a początkiem drogi?Dzięki idei Aktywnej Rehabilitacji staje się to realne!Uszkodzenie rdzenia kręgowego dotyka najczęściej ludzi młodych,w pełni sił,stojących u progu życia.Nie łatwo im się pogodzić z myślą,że spędzą je na wózku inwalidzkim.Współpracujący z Fundacją Aktywnej Rehabilitacji instruktorzy nie mają żadnych wątpliwości co do tego,że powrót do aktywnego życia jest możliwy.Twierdzą,że najważniejsze jest to,by uwierzyć w siebie.I dobrze wiedzą,co mówią.Sami już tę drogę pokonali na swoich wózkach.Dzięki aktywnej rehabilitacji ludzie poruszający się na wózkach inwalidzkich odzyskują samodzielność,mogą uczyć się,zdobywać tytuły naukowe,wykonywać ciekawą pracę,współzawodniczyć w sporcie.Pływają,nurkują,jeżdżą konno,pokonują szczyty i kierują pojazdami.Mogą grać w rugby,żeglować,nurkować...Ty też masz takie możliwości.Zasadą aktywnej rehabilitacji jest nie narzucać niczego z góry.Dlatego to Ty musisz dokonać wyboru.Czekamy na Ciebie niezależnie od Twojej sytuacji i od tego,na ile możesz i chcesz ją zmienić.Jeżeli chcesz Fundacja Aktywnej Rehabilitacji obiecuje Ci wszechstronną pomoc.Chcemy nawiązać z Tobą kontakt,poznać Cię i przekonać,że tkwi w Tobie ogromny potencjał.Wspólnie odkryjemy Twoje możliwości i pomożemy Ci w realizacji celów,jakie przed sobą postawisz.
Z pomocą szwedzkich przyjaciół
W 1976 roku,podczas Igrzysk Paraolimpijskich w Kanadzie niepełnosprawni sportowcy ze Szwecji zauważyli,że ich koledzy ze Stanów Zjednoczonych,z tymi samymi dysfunkcjami,są znacznie sprawniejsi i bardziej samodzielni od nich dzięki specjalnym treningom sportowym.Postanowili wprowadzić takie treningi w swoim kraju.Zaczęli organizować obozy pierwszy z nich odbył się w 1978 roku.W 1981 utworzyli organizację pozarządową,Rekryteringsgruppen for Aktive Rehabilitering,która zajęła się rozwijaniem i upowszechnianiem nowej metody aktywizacji osób poruszających się na wózkach inwalidzkich.Do Polski myśl,że ludziom z uszkodzonym rdzeniem kręgowym trzeba stworzyć warunki do samodzielnego życia i umożliwić powrót do społeczeństwa,dotarła w latach osiemdziesiątych.Szwedzi,realizując cel propagowania idei Aktywnej Rehabilitacji,przekazali nam swoje metody i pomogli we wprowadzaniu ich w życie.W sierpniu 1988 roku odbył się pierwszy w Polsce obóz wprowadzający.Prowadziło go 12 instruktorów szwedzkich oraz 18 instruktorów polskich.Uczestniczyło w nim 30 Polaków,dobranych tak,by w przyszłości sami mogli zostać instruktorami.Osoby obecne na tym obozie były inicjatorami utworzenia Grupy Aktywnej Rehabilitacji w Polsce.W tym samym roku powstała też Fundacja Aktywnej Rehabilitacji.Teraz Fundacja jest ogólnopolską organizacją pożytku publicznego współpracującą z wieloma instytucjami,ośrodkami medycznymi i naukowymi.Dzieli się swoimi doświadczeniami z innymi organizacjami krajowymi i zagranicznymi.Między innymi dzięki naszej pomocy Aktywna Rehabilitacja rozwija się na Białorusi,Litwie i Ukrainie.
Jedyna organizacja z kompleksowym,profesjonalnym i skutecznym programem aktywizacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych ruchowo z uszkodzeniami rdzenia kręgowego poruszających się na wózkach.Początków Fundacji Aktywnej Rehabilitacji należy szukać w 1988 roku.To wtedy przyjechali do nas ze Szwecji instruktorzy na wózkach,którzy pokazali nam jak można żyć.Żyć samodzielnie i aktywnie,być niezależnym od pomocy innych.Od tego czasu odbyło się już kilkaset obozów,szkoleń,turniejów sportowych i kursów zorganizowanych przez FAR.Treningi samodzielności i rehabilitacja poprzez sport ułatwiają uczestnikom odzyskanie sprawności fizycznej,poczucia własnej wartości,dają wiarę w siły i budzą drzemiące pokłady energii.Aby żyć,trzeba je wyzwolić!W Fundacji na stałe działa kilkuset instruktorów.Większość z nich to ludzie na wózkach.Wcześniej sami korzystali z pomocy FAR.Teraz własnym życiem dają przykład swoim podopiecznym.Kto lepiej od nich zrozumie problemy osoby patrzącej na świat z perspektywy wózka inwalidzkiego?Tak zrodziła się podstawa programu FAR,czyli"wzorzec osobowy".Fundacja na stałe pomaga wielu tysiącom osób.Stara się dać im wszystko,czego w danej chwili potrzebują.Informuje,uczy,radzi,pomaga.Pokazuje jak pokonywać trudności życia codziennego i umożliwia zdobywanie nowych kwalifikacji.Upaść może każdy.Sztuką jest się potem podnieść.To w tym chce Ci pomóc Fundacja!
Pracodawca,który zatrudnia pracownika niepełnosprawnego,może otrzymać ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zwrot miesięcznych kosztów zatrudnienia pracowników pomagających pracownikowi niepełnosprawnemu w pracy w zakresie czynności ułatwiających komunikowanie się z otoczeniem,a także czynności niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania przez pracownika niepełnosprawnego na stanowisku pracy.Wysokość zwrotu stanowi iloczyn kwoty najniższego wynagrodzenia i ilorazu liczby godzin w miesiącu przeznaczonych wyłącznie na pomoc pracownikowi niepełnosprawnemu i miesięcznej liczby godzin pracy pracownika niepełnosprawnego w miesiącu.Liczba godzin przeznaczonych wyłącznie na pomoc pracownikowi niepełnosprawnemu nie może przekraczać liczby godzin odpowiadającej 20% liczby godzin pracy pracownika w miesiącu.
Podstawa prawna:
Art.26d Ustawy z dn.27 sierpnia 1997 r.o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych(Dz.U.z 2007 r.,Nr 115,poz.791).
USPRAWNIENIA PRACOWNICZE wynikające z Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.Umowa o pracę,czyli tzw.etat,to praca w ramach 40 godzin tygodniowo,a dla osób ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności 35 godzin.Może to być praca w wymiarze 1/2 a nawet w 1/10.Kodeks pracy nakłada tu m.in.obowiązkowe wynagrodzenie,urlop,z którego nie można zrezygnować,prawo do zwolnień lekarskich,okres wypowiedzenia umowy,a nawet bezpłatną możliwość dochodzenia swych roszczeń przed sądem pracy,który ciężar dowodowy kieruje na pracodawcę.Przy umowie o pracę ważne jest orzeczenie o stopniu niepełnosprawności(lub równoważne),które określa należne uprawnienia,np.dodatkowy urlop,mniejszy wymiar czasu pracy.Przy umowie zleceni lub o dzieło niepełnosprawność ma znaczenie marginalne.Jest to stosunek między dwoma równorzędnymi podmiotami zlecającym i przyjmującym zlecenie.
Uprawnienia przysługujące osobom niepełnosprawnym,bez względu na stopień:
1.Czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo(art.15,ust.1).
2.Osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych(art.15,ust.3).Powyższego zapisu nie stosuje się do zatrudnionych przy pilnowaniu oraz gdy na wniosek zatrudnionej osoby niepełnosprawnej,lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi na to zgodę.
3.Osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek(art.17).Czas przerwy wynosi 15 minut i jest wliczany do czasu pracy.Uprawnienia dodatkowe przysługujące osobom niepełnosprawnym ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności:
1.Czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo(art.15,ust.2).Powyższych norm nie stosuje się do osób zatrudnionych przy pilnowaniu oraz,gdy na wniosek osoby zatrudnionej lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą niepełnosprawną wyrazi na to zgodę.Przysługujący wymiar czasu pracy obowiązuje od dnia następnego po przedstawieniu pracodawcy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.Stosowanie ww.norm czasu pracy nie powoduje obniżenia wysokości wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości,zaś godzinowe stawki wynagrodzenia zasadniczego,odpowiadające osobistemu zaszeregowaniu lub zaszeregowaniu wykonywanej pracy,ulegają podwyższeniu w stosunku,w jakim pozostaje dotychczasowy wymiar czas pracy do tych norm.
2.Osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym(art.19,ust.1).Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego nabywa się po przepracowaniu jednego roku,po dniu zaliczenia do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.Urlop dodatkowy nie przysługuje osobie uprawnionej do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych lub do urlopu dodatkowego na podstawie odrębnych przepisów,jeśli jest dłuższy niż 10 dni roboczych.
3.Łączny wymiar urlopu dodatkowego i zwolnienia od pracy w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym.
4.Prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia:
a)w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym,nie częściej niż raz w roku,
b)w celu wykonania badań specjalistycznych,zabiegów leczniczych lub usprawniających,a także być wykonane poza godzinami pracy(art.20,ust.1).
Pracodawca może uzyskać pomoc publiczną na jedno szkolenie(lub jeden projekt szkoleniowy przewidujący kilka szkoleń)z różnych źródeł.Może to być dofinansowanie ze środków PFRON,z funduszy strukturalnych czy innych środków publicznych.Wysokość pomocy dotyczy zwrotu 80% poniesionych kosztów szkolenia zatrudnianych osób niepełnosprawnych,ale zależy od rodzaju szkolenia,w którym bierze udział niepełnosprawny,oraz wielkości przedsiębiorcy.Gdy pracownik uczestniczy w szkoleniu specjalistycznym,pracodawca mały może się ubiegać o zwrot do 55% kosztów kwalifikacyjnych,średni do 45%,a duży do 35%.W wypadku szkoleń ogólnych wysokości te wynoszą odpowiednio:do 80% mały i średni,a 70% inny.Wielkość dofinansowania nie może przekroczyć dwu krotności przeciętnego wynagrodzenia na osobę.Zwrot kosztów nie zależy od dalszego zatrudniania niepełnosprawnego.Ważne!Gdy chodzi o szkolenie łączące w sobie elementy szkolenia ogólnego,jak i specjalistycznego,przyjmujemy niższą maksymalną wielkość pomocy,tj.przypisaną do szkoleń specjalistycznych.Zwrot kosztów szkolenia dotyczy:
-wynagrodzenia osób prowadzących szkolenie,tłumacza języka migowego,lektora dla niewidomych lub opiekuna osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności,niepełnosprawnej ruchowo,
-podróży prowadzących szkolenie,uczestników i przewodnika lub opiekuna osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności,
-zakwaterowania i wyżywienia prowadzących szkolenie,uczestników oraz tłumacza języka migowego albo lektora dla osób niewidomych,
-usług doradczych,obsługi administracyjno-biurowej i wynajmu pomieszczeń związanych z danym szkoleniem oraz amortyzacji narzędzi i wyposażenia w zakresie,w jakim są one wykorzystywane na potrzeby szkolenia,pod warunkiem,że nie zostały zakupione ze środków publicznych w ciągu siedmiu lat przed szkoleniem,
-materiałów szkoleniowych,
-zatrudnienia pracownika za czas,w którym uczestniczy on w szkoleniu(koszty te nie mogą być wyższe niż suma wszystkich wymienionych powyżej,ale nie mogą być one pokrywane wówczas,gdy pracownik w trakcie szkolenia produkował towary lub świadczył usługi).
Szkolenia ogólne prowadzi do nabycia kwalifikacji,które mogą być wykorzystane nie tylko u danego pracodawcy,ale także u innych przedsiębiorców lub w innych obszarach działalności.Na przykład szkolenia z zakresu:obsługi wózka widłowego,umiejętności interpersonalnych,obsługi klienta,księgowości,rachunkowości,ogólnych zasad obsługi komputera podstawowe programy użytkowe używane w wielu firmach itp.
Szkolenia szczególne(specjalistyczne) dotyczą bezpośrednio i wyłącznie obecnego lub przyszłego stanowiska pracy danego pracownika u konkretnego pracodawcy,które jest związane ze specyfiką jego działalności.Wykorzystywanie możliwości takich kwalifikacji u innych przedsiębiorców albo w innych obszarach działalności jest ograniczone.Na przykład szkolenie z zakresu obsługi określonego programu komputerowego,maszyny lub linii technologicznej stworzonej dla danej firmy.
Podstawa prawna:
Art.41 Ustawy z dn.27 sierpnia 1997 r.o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie warunków i trybu refundacji kosztów szkolenia pracowników niepełnosprawnych z dnia 30 marca 2009 r.
Pracodawca,który przez okres co najmniej 36 miesięcy zatrudni osobę niepełnosprawną zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna albo poszukująca pracy niepozostającą w zatrudnieniu,może otrzymać,na wniosek,ze środków Funduszu zwrot kosztów adaptacji pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych do wysokości dwudziestokrotnego przeciętnego wynagrodzenia,w szczególności w zakresie:
-adaptacji pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych,w szczególności poniesionych w związku z przystosowaniem tworzonych lub istniejących stanowisk pracy dla tych osób,stosownie do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności,
-adaptacji lub nabycia urządzeń ułatwiających osobie niepełnosprawnej wykonywanie pracy lub funkcjonowanie w zakładzie pracy,
-zakupu i autoryzacji oprogramowania na użytek pracowników niepełnosprawnych oraz urządzeń technologii wspomagających lub przystosowanych do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności,
-rozpoznania przez służby medycyny pracy potrzeb,o których mowa powyżej.
Zwrot kosztów dotyczy wyłącznie dodatkowych kosztów pracodawcy wynikających z zatrudnienia osób niepełnosprawnych.Koszty przystosowania miejsca pracy osoby niepełnosprawnej należy obecnie wiązać z nakładami poniesionymi na adaptację zakładu pracy,a nie na samo stanowisko pracy osoby niepełnosprawnej,ponieważ aktualnie podlegają one zwrotowi w oparciu o refundację kosztów wyposażenia stanowiska pracy.Refundacja dotyczy osób niepełnosprawnych:
-bezrobotnych lub poszukujących pracy i niepozostających w zatrudnieniu,skierowanych do pracy przez powiatowy urząd pracy,
-pozostających w zatrudnieniu u pracodawcy występującego o zwrot kosztów,jeżeli niepełnosprawność tych osób powstała w okresie zatrudnienia u tego pracodawcy,z wyjątkiem przypadków,gdy przyczyną powstania niepełnosprawności było zawinione przez pracodawcę lub pracownika naruszenie przepisów,w tym przepisów prawa pracy.Zwrot kosztów dotyczy wyłącznie dodatkowych kosztów poniesionych przez pracodawcę i wynikających z zatrudnienia osób niepełnosprawnych.Zwrotowi nie podlegają koszty poniesione przez pracodawcę przed dniem podpisania umowy.Pracodawca będzie musiał zwrócić otrzymane pieniądze,jeśli będzie zatrudniał pracownika niepełnosprawnego krócej niż 36 miesięcy i nie zatrudni zamiast niego innego niepełnosprawnego zarejestrowanego w PUP w ciągu trzech miesięcy od rozstania z poprzednim.Za każdy miesiąc brakujący do trzyletniego zatrudnienia pracownika będzie musiał też oddać 1/36 otrzymanych pieniędzy.Zwrot nie może być jednak mniejszy niż 1/6 otrzymanej refundacji.Pracodawca nie będzie musiał zwracać pieniędzy,jeżeli w ciągu trzech miesięcy od rozwiązania umowy o pracę z osobą,dla której utworzył stanowisko pracy,zatrudni innego niepełnosprawnego zarejestrowanego w urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy i niepozostający w zatrudnieniu.Czas trwania umowy przedłuża się o okres wakatu.
Podstawa prawna:
art.26.Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Pracodawca,który przez okres co najmniej 36 miesięcy zatrudni osobę niepełnosprawną zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna albo poszukująca pracy niepozostająca w zatrudnieniu,może otrzymać,na wniosek,ze środków Funduszu zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy do wysokości 15-krotnekgo przeciętnego wynagrodzenia.Zwrotu kosztów,dokonuje starosta na warunkach i w wysokości określonych umową zawartą z pracodawcą.Pracodawca nie otrzyma zwrotu kosztów poniesionych przed zawarciem umowy o refundację.Dlatego dopiero po jej podpisaniu należy kupić elementy wyposażenia stanowiska.Pracodawca powinien złożyć wniosek w PUP właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby niepełnosprawnej.Umowy z pracodawcą,którym jest starosta,zawiera Prezes Zarządu Funduszu.Pracodawca będzie musiał zwrócić otrzymane pieniądze,jeśli będzie zatrudniał pracownika niepełnosprawnego krócej niż 36 miesięcy i nie zatrudni zamiast niego innego niepełnosprawnego zarejestrowanego w PUP w ciągu trzech miesięcy od rozstania z poprzednim.Za każdy miesiąc brakujący do trzyletniego zatrudnienia pracownika będzie musiał też oddać 1/36 otrzymanych pieniędzy.Zwrot nie może być jednak mniejszy niż 1/6 otrzymanej refundacji.Pracodawca nie będzie musiał zwracać pieniędzy,jeżeli w ciągu trzech miesięcy od rozwiązania umowy o prace z osobą,dla której utworzył stanowisko pracy,zatrudni innego niepełnosprawnego zarejestrowanego w urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy i niepozostający w zatrudnieniu.Czas trwania umowy przedłuża się o okres wakatu.
Podstawa prawna:
Art.26e Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych(Dz.U.z 2007 r.,Nr 115,poz.791)Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 października 2007 r.w sprawie zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej(Dz.U.z 2007 r.,Nr 194,poz.1404)
Wysokość dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych w 2010 r.,jest zróżnicowana dla pracodawców otwartego rynku pracy i zakładów pracy chronionej.Dofinansowanie przysługuje wszystkim pracownikom niepełnosprawnym,którzy są zatrudnieni w ramach umowy o pracę,a z tytułu zatrudnienia ujęci w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych,którą prowadzi Fundusz,wykorzystując numery PESEL i NIP oraz informacje przekazywane drogą elektroniczną do Funduszu.Dofinansowania udzielane wyłącznie do wynagrodzeń wypłaconych pracownikom,otrzymywane co miesiąc są traktowane jako zaliczki,z których trzeba się rozliczyć i zwrócić ewentualną nadwyżkę między zaliczką a poniesionymi kosztami(podwyższonymi).Dofinansowanie przysługuje wyłącznie pracodawcom,którzy nie posiadają zaległości w zobowiązaniach wobec Funduszu.Miesięczne dofinansowanie nie przysługuje do wynagrodzenia pracownika w części finansowanej ze środków publicznych.
1.Wysokość miesięcznego dofinansowania dla zakładów pracy chronionej:
a)160% najniższego wynagrodzenia(160% x 1.276,00 zł)dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności 2.041,60 zł,
b)140% najniższego wynagrodzenia(140% x 1.276,00 zł)dla osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności 1.786,40 zł,
c)60% najniższego wynagrodzenia(60% x 1.276,00 zł) dla osób z lekkim stopniem niepełnosprawności 765,60 zł,
d)Kwoty,o których mowa,ulegają zwiększeniu o 40% najniższego wynagrodzenia w odniesieniu do osób,u których stwierdzono upośledzenie umysłowe,chorobę psychiczną lub epilepsję,oraz do osób niewidomych:
-znaczny stopień(160% x najniższe wynagrodzenie+40% x najniższe wynagrodzenie)=(160% x 1.276,00 zł+40% x 1.276,00 zł)=(2.041,60 zł+510,40 zł)=2.552,00 zł,
-umiarkowany stopień(140% x niajniższe wynagrodzenie+40% x najniższe wynagrodzeni)=(140% x 1.276,00 zł+40% x 1.276,00 zł)=(1.786,40 zł+510,40 zł)=2.296,80 zł,
-lekki stopień(60% x najniższe wynagrodzenie+40% x najniższe wynagrodzenie)=(60% x 1.276,00 zł+40% x 1.276,00 zł)=(765,60 zł+510,40 zł)=1.276,00 zł
2.Wysokość miesięcznego dofinansowania dla pracodawców z otwartego rynku pracy,zatrudniających w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy mniej niż 25 pracowników oraz pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiągających wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 6 proc.,w zależności od stopnia i rodzaju niepełnosprawności:
-70% kwot wymienionych w pkt.1 a).b).c).:
-znaczny stopień 1.492,12 zł czyli 70% x(160% x 1.276,00 zł)=70% x 2.041,60=1.429,12 zł,
-umiarkowany stopień 1.250,48 zł czyli 70% x(60% x 1.276,00 zł)=70% x 1.786,40 zł=1.250,48 zł,
-lekki stopień 535,92 zł czyli 70% x(60% x 1.276,00 zł)=70% x 765,60 zł=535,92 zł.
-90% kwot wymienionych w pkt.1 d).w odniesieniu do osób niepełnosprawnych,u których stwierdzono chorobę psychiczną,upośledzenie umysłowe lub epilepsję,oraz pracowników niewidomych:
-znaczny stopień 2.296,88 zł czyli:90% x(160% x 1.276,00 zł+40% x 1.276,00 zł)=90% x 2.552,00=2.296,88 zł,
-umiarkowany stopień 2.067,12 zł czyli 90% x(140% x 1.276,00 zł+40% x 1.276,00 zł)=90% x 2.296,80 zł=2.067,12 zł,
-lekki stopień 1.148,40 zł czyli 90% x(60% x 1.276,00 zł+40% x 1.276,00 zł)=90% x 1.276,00 zł=1.148,40.
Kwota miesięcznego dofinansowania nie może przekroczyć kwoty 90% faktycznie poniesionych miesięcznych kosztów płacy,a w przypadku pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą,w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej,zwanego dalej,pracodawcą wykonującym działalność gospodarczą,75% tych kosztów.Miesięczne dofinansowanie wypłaca Fundusz w wysokości proporcjonalnej do wymiaru czasu pracy pracownika.W przypadku,gdy osoba niepełnosprawna jest zatrudniona u więcej niż jednego pracodawcy w wymiarze czasu pracy nieprzekraczającym ogółem pełnego wymiaru czasu pracy,miesięczne dofinansowanie przyznaje się na tę osobę pracodawcom,u których jest zatrudniona,w wysokości proporcjonalnej do wymiaru czasu pracy tej osoby.Jeżeli udzielenie dofinansowania do wynagrodzenia spowodowałoby przekroczenie kwoty 10 mln EURO rocznej pomocy na zatrudnienie pracowników niepełnosprawnych danego pracodawcy,nie może on uzyskać tej formy pomocy.Jeżeli zatrudnienie nowych pracowników niepełnosprawnych w danym miesiącu,u pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą,nie powoduje u tego pracodawcy wzrostu netto zatrudnienia ogółem i wzrostu netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych miesięczne dofinansowanie na nowo zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego nie przysługuje,jeżeli jego zatrudnienie nastąpiło w wyniku rozwiązania umowy o pracę z innym pracownikiem,chyba,że umowa o pracę uległa rozwiązaniu:
1.z przyczyn określonych w art.52 paragraf 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.Kodeks pracy,
2.za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika,
3.na mocy porozumienia stron,
4.wskutek przejścia pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy,
5.z upływem czasu,na który została zawarta,
6.z dniem ukończenia pracy,dla której wykonania była zawarta.
Jeżeli nie są spełnione warunki,o których mowa powyżej,miesięczne dofinansowanie na nowo zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego przysługuje w przypadku,gdy jego miejsce pracy powstało w wyniku:
1.wygaśnięcia umowy o pracę,
2.zmniejszenia wymiaru czasu pracy pracownika na jego wniosek.
Wzrost netto zatrudnienia ogółem oraz wzrost netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych ustala się w stosunku do odpowiednio przeciętnego zatrudnienia ogółem i przeciętnego zatrudnienia osób niepełnosprawnych w okresie poprzedzającym 12 miesięcy.Na stronie internetowej Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych www.pfron.org.pl pod hasłem"DOFINANSOWANIE DO WYNAGRODZEŃ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH"znajdują się szczegółowe informacje i instrukcje dotyczące ubiegania się o dofinansowanie.Można tam znaleźć m.in.informacje:
-komu przysługuje dofinansowanie,
-z jakiego tytułu przysługuje dofinansowanie,
-jaka jest jego wysokość,
-opisane są warunki proceduralne,jakie musi spełnić pracodawca,
-zasady składania dokumentów,
-obowiązujące terminy,
-procedura rejestracji i certyfikacji,
-wzory formularzy.
Podstawa prawna:
art.26a-26c Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
W orzeczeniu powiatowego zespołu,poza ustaleniem niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności,są zawarte wskazania dotyczące:
1)odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby,
2)szkolenia,w tym specjalistycznego,
3)zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej,
4)uczestnictwa w terapii zajęciowej,
5)konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne,środki pomocnicze oraz pomoce techniczne,ułatwiające funkcjonowanie danej osoby,
6)korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji,przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych,opiekuńczych,terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej,organizacje pozarządowe oraz inne placówki np.wskazania do psychoterapii,terapii uzależnionych,korzystania z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej,
7)zasiłku pielęgnacyjnego,dodatku mieszkaniowego,
8)konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,
9)konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia,rehabilitacji i edukacji,
10)spełnienia przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w ustawie"Prawo o ruchu drogowym"(karta parkingowa).
Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności mogą otrzymać także i te osoby,które nie posiadają orzeczenia lekarza orzecznika ZUS.Wtedy jest to jedyna podstawa ubiegania się o należne im ulgi i uprawnienia.
Od roku 1998 status osoby niepełnosprawnej posiadają osoby,które mają następujące orzeczenia:
-ważne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o:
a)całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji,
b)całkowitej niezdolności do pracy,
c)częściowej niezdolności do pracy,
-ważne orzeczenie organu rentowego(ZUS,MSWiA,MON),wydane przed dniem 1 stycznia 1998 r.o zaliczeniu do jednej z grup inwalidów,
-ważne orzeczenie KRUS,wydane przed dniem 1 stycznia 1998 r.o stałej lub długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym,
-ważne orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności(PZO)o:
a)niepełnosprawności(dla osób,które nie ukończyły 16 r.ż.)na wniosek wniesiony przez predstawiciela ustawowego dziecka,
b)stopniu niepełnosprawności(dla osób,które ukończyły 16 r.ż.)na wniosek wniesiony przez osobę zainteresowaną lub jej przedstawiciela ustawowego.
A zatem od roku 1998 osobą niepełnosprawną prawnie może zostać jedynie osoba,która została orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS lub PZO.Te dwa rodzaje orzecznictwa regulowane są różnymi ustawami i posiadają odrębne cele:
1.orzecznictwo do celów rentowych,w którym orzeczenia wydają lekarze orzecznicy ZUS.System ZUS jako organ rentowy służy przyznawaniu świadczenia rentowego stanowiącego rekompensatę za utraconą zdolność do pracy i temu celowi podporządkowane są kryteria orzecznicze.
2.orzecznictwo do celów poza rentowych prowadzone jest przez powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności(PZO)jako pierwsza instancja i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności(WZO)jako druga instancja(odwoławcza).Ustalenie niepełnosprawności,stopnia niepełnosprawności lub wskazań do ulg i uprawnień opiera się na kryteriach określających niepełnosprawność i wynikające z niej ograniczenia w zdolności do samodzielnej egzystencji i funkcjonowania społecznego,w tym zawodowego.Orzeczenia o inwalidztwie lub niezdolności do pracy ZUS oraz ważne orzeczenia o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym KRUS są traktowane na równi z orzeczeniami wydawanymi przez zespoły ds.orzekania o niepełnosprawności.Jednak,ponieważ ww.orzeczenia oceniają wyłącznie niezdolność do pracy i są podstawą do udzielenia świadczeń ubezpieczenia społecznego,czyli renty i emerytury,a orzeczenia PZO niedające uprawnień rentowych,są warunkiem uprawniającym do uzyskania różnych form pomocy a przede wszystkim udziału w różnych rodzajach aktywności zawodowej warto posiadać obydwa orzeczenia.
W Ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych z dnia 27 sierpnia 1997 r.(Dz.U.Nr 123)osobą niepełnosprawną określa się osobę,której stan fizyczny,psychiczny lub umysłowy trwale lub okresowo utrudnia,ogranicza bądź uniemożliwia wypełnianie ról społecznych a w szczególności wykonywanie pracy zawodowej.Pojęcie"stan"oznacza uszkodzenie poszczególnych narządów i ich funkcji,które mają wpływ na ogólną sprawność funkcjonowania człowieka.
(według Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych Dz.U.z 2009 r.,Nr 33 poz.6)
Działanie 1.Rozpoczęcie zaplanowanych działań od momentu osiągnięcia dostatecznego poziomu sprawności w wyniku rehabilitacji leczniczej po operacji medycznej.Redukcja obaw osób niepełnosprawnych ruchowo niezależnie od ograniczeń funkcjonalnych związanych z podejmowaniem różnych form aktywności.Przekonanie i zmotywowanie osób niepełnosprawnych do starań o podjęcie zatrudnienia.Prezentacja możliwości pracy w różnych systemach(prace w warunkach specjalnych,w zakładach pracy chronionej,w zakładach aktywności zawodowej lub na otwartym rynku pracy) i formach telepraca,praca dzielona(jobsharing),zadaniowy czas pracy.
Działanie 2.Dążność do osiągnięcia optymalnej samodzielności poprzez dobór odpowiedniego zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne,środki pomocnicze(dobrze dobrany wózek do aktywnej rehabilitacji,odpowiednio oprzyrządowany samochód,wózek z napędem elektrycznym,indywidualnie dobrany sprzęt urologiczny).W grupie osób niepełnosprawnych ruchowo znajdują się osoby posiadające znaczną niepełnosprawność w zakresie kończyn dolnych,ale także ludzie z upośledzeniem wszystkich zakresów ruchu.Należą tu osoby,którym samodzielne przemieszczanie umożliwia wyłącznie wózek z napędem elektrycznym.Mają one poważnie utrudniony dostęp do miejsc pracy i wymagają szczególnie złożonego podejścia w zapewnieniu możliwości wejścia na rynek pracy.
Działanie 3.Rozwijanie niezależności i polepszenie jakości życia osób niepełnosprawnych ruchowo poprzez profilaktykę,leczenie specjalistyczne i aktywną rehabilitację(spotkania z instruktorami,udział w specjalistycznych warsztatach i szkoleniach,obozach aktywnej rehabilitacji,kontakt z centrami informacyjnymi oraz instytucjami świadczącymi ustawową pomoc dla osób niepełnosprawnych).
Działanie 4.Profesjonalizacja opiekunów osób niepełnosprawnych ruchowo poprzez podniesienie ich wiedzy dotyczącej problematyki osób z niepełnosprawnością ruchową,wdrożenie zasad dobrego kontaktu i komunikacji,zwiększenie umiejętności świadczenia skutecznej pomocy w relacjach interpersonalnych a także znajomości i orientacji w systemie pomocy instytucjonalnej.Wprowadzenie usług asystenta osobistego w celu wzrostu samodzielności i partycypacji osób niepełnosprawnych ruchowo w otoczeniu społecznym.
Działanie 5.Zastosowanie nowoczesnych technologii informacyjnych w celu poprawy poziomu wykształcenia i kwalifikacji zawodowych osób niepełnosprawnych ruchowo.
Działanie 6.Zwiększenie atrakcyjności osób niepełnosprawnych ruchowo dla pracodawców.Rozwój kompetencji społecznych,trening umiejętności interpersonalnych oraz podwyższenie i rozszerzenie kwalifikacji zawodowych a także nabywanie doświadczenia zawodowego poprzez praktyki i staże.Jednocześnie wyposażenie w odpowiedni sprzęt zwiększy potencjał i wydajność zawodową.Ważna rola przypada tutaj kompleksowym działaniom obejmującym:specjalistyczne poradnictwo(doradztwo zawodowe,porady psychologiczne i obywatelskie,porady z zakresu prawa pracy,pośrednictwo pracy,coaching),usługi transportowe i pełną informację o zapotrzebowaniach oraz obowiązujących aktualnie trendach na rynku pracy.Świadomość przepisów prawnych dotyczących pracy osób niepełnosprawnych umożliwia korzystanie z przysługujących uprawnień,dotyczących np.wymiaru czasu pracy czy możliwości wykonywania badań i zabiegów rehabilitacyjnych.
Działanie 7.Likwidowanie utrwalonych uprzedzeń i stereotypów pracodawców.Zapoznanie ich z korzyściami ekonomicznymi(ze środków PFRON,funduszy strukturalnych i środków publicznych)oraz ze zwolnieniem z określonych obowiązków,związanym z zatrudnianiem niepełnosprawnych pracowników.Stymulowanie zainteresowania pracodawców zatrudnianiem osób z niepełnosprawnością ruchową(spotkania i konferencje z udziałem pracodawców,kampanie informacyjne,szkolenia dla pracodawców,staże i praktyki zatrudnianych osób niepełnosprawnych).
W Działaniu 1 poszczególne zadania powinny koncentrować się na zachęcaniu i motywowaniu do aktywności zawodowej,jako podstawowego warunku samorealizacji,poprawy samooceny,zaspokojenia potrzeby użyteczności społecznej oraz poprawy statusu materialnego.Należy przedstawić szerokie spektrum działań wspierających,takich jak,zakres i rodzaj usług instytucji pomocowych,konsultacje oraz ścisła współpraca ze specjalistami(instruktorami rehabilitacji,terapeutami,lekarzami,psychologami,itp.)na każdym etapie aktywizacji społeczno-zawodowej.Celem jest uświadomienie,że w poszukiwaniu miejsca pracy dopasowanego do oczekiwań,możliwości osoby niepełnosprawnej i ofert rynku pracy uwzględniającego posiadany przez nią potencjał predyspozycji,wiedzy i kompetencji zawodowych oraz zainteresowania a także ograniczenia fizyczne,może ona korzystać z fachowego wsparcia odpowiednich instytucji,organizacji pozarządowych oraz osób z bliskiego i dalszego otoczenia.
W ramach Działania 2 szczególnie istotny jest zindywidualizowany,optymalny dobór sprzętu dopasowanego do potrzeb niepełnosprawnego ruchowo,który nie tylko ułatwi codzienne życie,ale przede wszystkim umożliwi wykonywanie czynności.które bez jego pomocy są bardzo trudne i pochłaniają mnóstwo energii.Odpowiednio dostosowany komputer,wózek,zabezpieczający sprzęt urologiczny,czy poduszka przeciwodleżynowa zwiększają bezpieczeństwo i komfort funkcjonowania zarówno w aktywności codziennej,jak i w pracy.Ponadto,odpowiedni sprzęt ułatwi znalezienie zatrudnienia,podjęcie stażu lub kontynuację edukacji.Trzeba wskazać osobom niepełnosprawnym możliwości pozyskania dofinansowania z programów PFRON lub projektów finansowanych z funduszy strukturalnych czy środków gromadzonych przez fundacje ponieważ specjalistyczny sprzęt jest zwykle zbyt kosztowny,w stosunku do ograniczonych zasobów finansowych przeciętnego niepełnosprawnego,co często wyklucza korzystanie z rozwiązań oferowanych przez nowoczesną technikę.Nieocenioną pomoc w wyborze odpowiedniego sprzętu stanowi współpraca z ekspertami(instruktorzy aktywnej rehabilitacji,wykwalifikowani terapeuci),którzy mogą doradzić dobranie sprzętu,spełniającego potrzeby wynikające z rodzaju i stopnia ograniczeń ruchowych.Następnym krokiem jest kontakt ze specjalistą,np.przedstawicielem firmy oferującej szeroką gamę sprzętu rehabilitacyjnego,potwierdzającym zasadność wyboru lub proponującym lepszy wariant.
Działanie 3 obejmuje operacje mające na celu przygotowanie i zabezpieczenie osób z dolegliwościami fizycznymi i ograniczeniami motorycznymi do podjęcia systematycznej aktywności zawodowej,wymagającej długotrwałego siedzenia,często w określonej wymuszonej pozycji,wielokrotnego zmieniania miejsca siedzenia,obsługi specjalistycznego sprzętu.Chodzi tu przede wszystkim o równoważnie jednostajnego wysiłku fizycznego związanego z pracą poprzez zajęcia rehabilitacyjne,wyrównywanie deficytów i obciążeń ruchowych,likwidację przeciążeń,profilaktykę i leczenie odleżyn,zabezpieczenie dysfunkcji urologicznych,wprowadzanie zasad ergonomii stanowiska pracy.Powyższe działania umożliwiają wydajną i bezpieczną pracę,z wykorzystaniem wszystkich predyspozycji i kwalifikacji osoby niepełnosprawnej,chroniąc ją jednocześnie przed pogorszeniem stanu zdrowia.Bardzo ważną rolę odgrywają w tym zakresie spotkania ze specjalistami w danej dziedzinie,członkami grup samopomocowych,instruktorami aktywnej rehabilitacji,przekazującymi fachową wiedzę i własne doświadczenia w newralgicznych obszarach.
Działanie 4 koncentruje się na roli opiekunów i asystentów w aktywizacji społeczno-zawodowej osób niepełnosprawnych ruchowo,wspomaganych w codziennym życiu przez najbliższą rodzinę,przyjaciół,sąsiadów i pracowników instytucji pomocowych.Ich praca dotyczy pomocy w zaspokojeniu potrzeb w obszarach takich jak:samoobsługa,bezpieczne poruszanie się,czynności życia codziennego przy użyciu urządzeń pomocniczych i sprzętu rehabilitacyjnego,załatwianie codziennych spraw.Nie uświadamiają sobie często potrzeby podjęcia bardziej specjalistycznych działań lub przekracza to ich możliwości czasowe.Dlatego szczególnie ważne jest uczestnictwo opiekunów w procesie aktywizacji podopiecznych i wspieranie ich w podejmowaniu i wypełnianiu strategicznych celów życiowych.Zasadnicza rola opiekunów powinna skupiać się na motywowaniu do podejmowania większej aktywności i przejmowania odpowiedzialności za swoje życie oraz wspieraniu w sytuacji,gdy osoba niepełnosprawna podejmie decyzję o podjęciu zatrudnienia bądź innego rodzaju aktywności,odpowiednio do rzeczywistych dysfunkcji i ograniczeń.W edukacji opiekunów należy zwrócić uwagę na:
-wzrost poziomu wiedzy i kompetencji zawodowych,
-podkreślenie znaczenia gotowości skutecznego wspierania osób niepełnosprawnych w samorealizacji społeczno-zawodowej,
-adaptację do możliwości psychofizycznych podopiecznych,
-łagodzenie stresu podopiecznych spowodowanego ich niepełnosprawnością,
-umiejętności negocjacyjne,
-kształtowanie poczucia własnej wartości i stabilnej samooceny,
-wypracowanie pozytywnego społecznego wizerunku opiekuna,
-zapoznanie się z podstawowymi zasadami dobrego kontaktu i komunikacji z osobami niepełnosprawnymi ruchowo,
-zakres i jakość relacji z podopiecznym i jego najbliższymi,
-prawidłową realizację roli opiekuna,bez wchodzenia w role innych ważnych osób z otoczenia podopiecznego,
-podstawy wiedzy o prawach niepełnosprawnych i sposobach pozyskiwania profesjonalnej pomocy,
-zwiększenie aktywności życiowej,samodzielności i zaradności osobistej podopiecznych,
-zapobieganie nadopiekuńczości.
Zawód asystenta osoby niepełnosprawnej pojawił się w grupie pracowników pomocy społecznej i pracy socjalnej stosunkowo niedawno,bo w roku 2001.Rola asystenta osoby niepełnosprawnej umożliwia odejście od opieki instytucjonalnej na rzecz działań,które pozwalają osobie niepełnosprawnej godnie i aktywnie żyć w społeczności.Zgodnie z definicją asystent ułatwia osobie niepełnosprawnej wykonywanie czynności dnia codziennego,pomaga jej w uzyskaniu optymalnej samodzielności i niezależności oraz współpracuje z instytucjami i organizacjami społecznymi w budowaniu podstaw rehabilitacji społecznej i zawodowej.Dzięki temu osoba niepełnosprawna może stać się z biernego obserwatora czynnym uczestnikiem wszelkich aktywności życiowych,rozwijać swoje pasje i zainteresowania,podnosić i rozszerzać kwalifikacje zawodowe oraz kompetencje społeczne,a wreszcie uzyskać pracę.Asystent pomaga też przełamać czysto fizyczne przeszkody,wspierając w sferach,w których osoba niepełnosprawna,posiada ograniczenia i nie jest w stanie sobie w pełni poradzić.Ponadto,współpraca z asystentem stanowi parasol ochronny dla bezpiecznego trenowania umiejętności społecznych przed wejściem na rynek pracy.Asystent może być także odciążeniem opiekuna w opiece nad osobą niepełnosprawną,zmieniając jednocześnie jego postawę wobec podopiecznego jako osoby bardziej zaradnej i samodzielnej życiowo.
Działanie 5 ma szczególnie rozległy charakter,ponieważ ścieżka osoby niepełnosprawnej przez system kształcenia,aktywizacji i rynek pracy pełna jest sprzeczności i barier.Brak wykształcenia oznacza podwójne wykluczenie społeczne.Raz z powodu niepełnosprawności,a dwa niskich kwalifikacji.Dlatego jest to dziś podstawowe,a zarazem najtrudniejsze wyzwanie stojące przed instytucjami i organizacjami działającymi na rzecz aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych.W opinii ekspertów(wśród których są też osoby niepełnosprawne),wykształcenie i kompetencje tej grupy w niewielkim tylko stopniu przystają do realiów rynku pracy.Mówiąc o wykształceniu osób niepełnosprawnych ruchowo,należy ostatecznie przełamać dyskryminacyjny system edukacji osób niepełnosprawnych,ograniczający nabywane kwalifikacje do prostych,obecnie już bezużytecznych zawodów,jak i wdrażać system kształcenia ustawicznego,który pozwala na przekwalifikowanie i zdobycie nowych,poszukiwanych na rynku kompetencji(szkolenia komputerowe,warsztaty z zakresu podstaw telemarketingu,księgowość elektroniczna).Przemiany w systemie kształcenia,ale przede wszystkim w zakresie społecznej świadomości,przejawiają się w stosunkowo szybkim wzroście niepełnosprawnych studentów oraz osób z wyższym wykształceniem.Pracodawcy jednoznacznie podkreślają,że wykształcenie i specjalistyczne kwalifikacje są najważniejszymi atrybutami warunkującymi zatrudnienie pracownika.Osoba niepełnosprawna,zwłaszcza z widoczną i znacznie ograniczającą niesprawnością ruchową,często musi być jednak lepsza od wykształconej osoby pełnosprawnej,by wygrać w rywalizacji o pracę.Osoby niepełnosprawne,korzystając ze szkoleń podnoszących kwalifikacje,z doradztwa,programów zatrudnienia wspomaganego,są mobilizowane do działania i wyposażane w nowe kwalifikacje.Ważne jest także,aby po powrocie do swojego środowiska otrzymały pomoc w wykorzystywaniu nowo zdobytych umiejętności i realizowaniu inicjatyw.
Działanie 6.Specjalistyczne kompleksowe poradnictwo obejmujące zarówno nabycie i podwyższenie umiejętności społecznych,dobór odpowiedniego sprzętu rehabilitacyjnego i służącego pracy na danym stanowisku,jak i uzyskanie"twardych kompetencji zawodowych"umożliwia rehabilitację zawodową,osiągnięcie zwiększonej niezależności ekonomicznej,oraz społecznego i indywidualnego spełnienia.Wszechstronne wsparcie szczególnie potrzebne jest osobom niepełnosprawnym,po raz pierwszy podejmującym zatrudnienie,długotrwale bezrobotnym a także z deficytem możliwości do wejścia na otwarty rynek pracy.Wnikliwa analiza sytuacji życiowej związanej z wykształceniem,doświadczeniem zawodowym,uzdolnieniami,predyspozycjami i cechami osobowościowymi a także ograniczeniami fizycznymi oraz aspiracjami i oczekiwaniami pozwalają dobrać zawody i stanowiska pracy najbardziej odpowiednie dla konkretnych osób niepełnosprawnych,przy ich pełnym zaangażowaniu i akceptacji.Poradnictwo zawodowe,prawne,psychologiczne wraz z pośrednictwem wspomagającym poszukiwanie optymalnej pracy z uwzględnieniem dysfunkcji ruchowych,a także zapewnienie w razie potrzeby asystenta osoby niepełnosprawnej i monitorowanie pracy po zatrudnieniu jest oparte na:
-rozpoznaniu atutów i pasywów osoby z określoną dysfunkcją ruchową,
-konsultacjach z rehabilitantami,logopedami,lekarzami specjalistami lub medycyny pracy ułatwiających podjęcie decyzji dotyczących doboru sprzętu wspomagającego zatrudnienie lub wyboru szkoleń podnoszących kwalifikacje zawodowe,
-identyfikacji predyspozycji,cech osobowościowych i charakterologicznych przez doradcę zawodowego i psychologa,
-wypracowaniu umiejętności ułatwiających aktywne uczestnictwo w życiu społecznym(pewności siebie,wiary we własne możliwości,asertywności,komunikatywności),
-sprawnym poruszaniu się po rynku pracy(umiejętność planowania indywidualnej ścieżki zawodowej,autoprezentacji,prowadzenia negocjacji z pracodawcą,poznania ustawowych praw i obowiązków),
-podwyższeniu i rozszerzeniu kwalifikacji(kursy i szkolenia zawodowe,uzyskanie doświadczenia zawodowego poprzez staż),
-minimalizowaniu zjawiska automatycznego przechodzenia ze statusu absolwenta do osoby bezrobotnej,
-podjęciu i utrzymaniu zatrudnienia lub działalności gospodarczej.
Pomoc udzielana osobom niepełnosprawnym zależy od stopnia zaawansowania poszczególnych osób w procesie aktywizacji zawodowej ze szczególnym naciskiem położonym na najbardziej marginalizowanych i izolowanych niepełnosprawnych,którzy nie radzą sobie ze swoją sytuacją i muszą zaczynać od treningów kompetencji społecznych,warsztatów autoprezentacji,aktywnego poszukiwania pracy czy przygotowywania dokumentów aplikacyjnych.Warsztaty dotyczą przełamywania barier psychologicznych powodujących lęk przed"wyjściem z domu"(m.in.nieśmiałości,bezradności),nabywania umiejętności radzenia sobie z negatywnymi emocjami,konstruowania własnego systemu wartości,budowania szacunku dla samego siebie,usprawniania komunikacji społecznej,zwiększania umiejętności poruszania się zwłaszcza po otwartym rynku pracy.Pracodawcy są przede wszystkim zainteresowani pozyskaniem wysoko wykwalifikowanych pracowników,ale także posiadających doświadczenie merytoryczne i organizacyjne w pracy na danym stanowisku.Z powodu zapóźnień społeczno-kulturowych i niższego wykształcenia osoby niepełnosprawne często napotykają na barierę braku doświadczenia.Sposobem na przezwyciężenie tej przeszkody są staże zawodowe realizowane przez pracodawców,a dofinansowane przez PFRON lub ze środków publicznych.W przypadku osób niepełnosprawnych staże zawodowe mają także znaczenie integracyjne i rehabilitacyjne.Ważnym problemem na drodze aktywizacji osób niepełnosprawnych jest niska znajomość przepisów prawa.Konsultacje prawne obejmują tematykę z zakresu orzecznictwa,czy przepisów prawa związanych z niepełnosprawnością,zwłaszcza regulacje kodeksu pracy,umowy powstałe w ramach stosunków mających swoje źródło w kodeksie cywilnym,czyli najczęściej umowy zlecenia,umowy o dzieło.Porada prawna ma na celu ułatwić odnalezienie się na rynku pracy,nie pozwolić na bezprawne wykorzystanie przez pracodawcę.Uświadamia,że z podjęciem pracy wiążą się określone obowiązki,których niedopełnienie skutkuje negatywnymi następstwami.Wiele osób nie odróżnia stosunku pracy od stosunku powstałego na gruncie prawa cywilnego umowy o prace od umowy zlecenia czy umowy o dzieło.Im właśnie poleca się,szukanie zatrudnienia w ramach umowy o pracę,bowiem,nawet jeśli są niżej wynagradzane,to zdecydowanie bezpieczniejsze.Trzeba stale podkreślać,że wiedza z zakresu prawa pracy oraz znajomość reguł wspierania zatrudnienia osób niepełnosprawnych diametralnie zwiększy możliwości uzyskania pracy na otwartym rynku pracy.
Działanie 7 koncentruje się na eliminacji barier mentalnych pracodawców.Można je przełamywać poprzez spotkania pogłębiające znajomość problematyki i możliwości osób niepełnosprawnych z określonymi dysfunkcjami motorycznymi oraz uzyskania korzyści ekonomicznych z zatrudniania takich osób.Warto także rozsyłać pracodawcom biuletyny i ulotki informacyjne w wersji papierowej lub elektronicznej,tworzyć strony internetowe,organizować konkursy podobne np.do znanych"Lodołamaczy",przeprowadzać szkolenia i warsztaty obejmujące m.in.trening umiejętności interpersonalnych w relacjach"pracodawca-osoba z niepełnosprawnością ruchową i jej opiekunowie".Dodatkową zachętą mogą być projekty ułatwiające pracodawcy przyjęcie niepełnosprawnego stażysty(brak wymogu zatrudnienia po ukończeniu stażu,dodatkowe wynagrodzenie dla wspomagającego pracownika firmy,możliwość zatrudnienia asystenta dla osób wymagających wsparcia technicznego lub funkcjonalnego np.w czynnościach manualnych).Motywacją dla zatrudniania nowych pracowników z niepełnosprawnością w stopniu znacznym i umiarkowanym może być także wycofanie ustawowej konieczności zgłaszania tego faktu do Państwowej Inspekcji Pracy,ponieważ pracodawcy od dawna twierdzili,że zniesienie obowiązku uzyskiwania pozytywnej opinii PIP jeszcze przed zatrudnieniem osoby z niepełnosprawnością,znacznie przyspieszyłoby procesy rekrutacyjne,a w konsekwencji przyczyniłoby się do wzrostu zatrudnienia w tej grupie osób.Pracodawcy mogą przekonać się,że zatrudniając niepełnosprawnego,nawet ze znaczną niepełnosprawnością ruchową,można zyskać użytecznego pracownika,a dodatkowo dofinansowanie z PFRON do miesięcznego wynagrodzenia oraz możliwość zwrotu kosztów związanych z przystosowaniem miejsca pracy.Nie bez znaczenia jest również prestiż społeczny w ramach ekonomii społecznej i kształtowania odpowiedzialnego biznesu.Dla realizacji projektów skierowanych na zorganizowaną pomoc w zwiększaniu zatrudnienia osób z dysfunkcjami ruchowymi ważne jest budowanie długotrwałych i satysfakcjonujących obie strony relacji z pracodawcami,ponieważ dzięki temu można liczyć na perspektywę współpracy w przyszłych przedsięwzięciach.Dla zwiększenia szans uzyskania pracy i umiejętności poruszania się po rynku pracy istotna jest wiedza dotycząca regulacji na temat wspierania zatrudnienia osób niepełnosprawnych.Znajomość przepisów dotyczących zasad wsparcia dla pracodawców może być pomocna w motywowaniu potencjalnych pracodawców do zatrudniania osoby niepełnosprawnej zamiast pełnosprawnej o podobnych kwalifikacjach i wykształceniu.
Bariery w świadomości społecznej spowodowane są niezrozumieniem,niewiedzą,utrwalonymi od lat stereotypami i uprzedzeniami.Postrzeganie ludzi niepełnosprawnych przez pryzmat niesprawnego ciała nie pozwala na traktowanie ich jako osób myślących,czujących,mających takie same potrzeby,aspiracje,prawa i obowiązki jak inni.Jest to przejaw niezrozumienia zasad i warunków,na jakich powinno funkcjonować otwarte społeczeństwo obywatelskie,oparte na równości szans.Brak znajomości problemów osób niepełnosprawnych ruchowo,specyfiki ich codziennego funkcjonowania,zapóźnienia cywilizacyjno-kulturowe są przyczynami nieadekwatnych zachowań w kontaktach z osobami niepełnosprawnymi.Pokutuje stygmatyzacja osób niepełnosprawnych ruchowo wskutek niewystarczającej wiedzy na temat tego typu niepełnosprawności i lęku przed osobami odmiennie poruszającymi się i wymagającymi pomocy fizycznej w różnych sytuacjach życiowych.Dane z sondażu kwiecień 2005 pokazują,że 76% pracodawców nie jest zainteresowana zatrudnianiem osób z niepełnosprawnością ruchową.Jedną z podstawowych przyczyn tego stanu rzeczy jest stereotypowe przekonanie,że osoby niepełnosprawne ruchowo są osobami mniej wydolnymi(nie wykonują pracy obciążającej fizycznie,mogą nie podołać pracy do której się zobowiązały,nie można powierzyć im zadań terminowych,z uwagi na ograniczenia ruchowe),są mniej wydajne,więcej chorują,mają wysokie oczekiwania i roszczenia,mniejszą praktykę zawodową.Wśród pracodawców brakuje wiedzy o specyfice aktywności niepełnosprawnych fizycznie pracowników,ich rzeczywistych potrzebach w zależności od rodzaju i stopnia dysfunkcji motorycznych,jak również zbyt mało prowadzi się działań edukacyjno-szkoleniowych,warsztatowych,które pozwoliłyby na wzajemne poznanie osób niepełnosprawnych oraz pracowników i pracodawców,którzy nie mają tego typu problemów.Silną motywacją dla pracodawców mogą stać się ustawowe uprawnienia i programy zapewniające korzyści finansowe,wynikające z zatrudnienia osób niepełnosprawnych.Wiedza na temat korzyści z zatrudniania niepełnosprawnych pracowników jest nadal niedostateczna,a obawy pracodawców nie skłaniają do zatrudnienia,mimo zachęt ekonomicznych.Zasygnalizowane wyżej problemy wymagają wdrażania szerokiego zakresu zintegrowanych działań na rzecz włączania osób z niepełnosprawnością ruchową w rynek pracy poprzez rozpoznanie i likwidowanie barier w aktywizacji społeczno-zawodowej.Konieczne jest podniesienie świadomości na temat znaczenia aktywności zawodowej w samych niepełnosprawnych i w ich otoczeniu.
Poczucie marginalizacji lub nawet dyskryminacji osób niepełnosprawnych przez społeczeństwo jest po części zarówno przyczyną,jak i skutkiem funkcjonowania wszelkiego rodzaju barier stanowiących przeszkodę w procesie integracji społecznej.Osoby niepełnosprawne z niepełnosprawnością ruchową są szczególnie mało widoczne w życiu społecznym.Niepełnosprawność traktowana jest jeszcze przez wielu jako odmienność,a osoby niepełnosprawne ruchowo często są przeświadczone o funkcjonowaniu negatywnego wizerunku osoby niepełnosprawnej,postrzeganej jako niesamodzielny,zależny człowiek,stale potrzebujący pomocy,słabszy a więc gorszy od innych.Poczucie wykluczenia ze społeczeństwa,braku użyteczności z powodu ograniczeń ruchowych w zakresie lokomocji,sprawności manualnej,niemożności pokonania barier architektonicznych,transportowych i technicznych prowadzi często do niskiej samooceny,a nawet braku samoakceptacji.Przekonanie o braku akceptacji powoduje ograniczenie zaufania społecznego i negatywne postawy wobec przedstawicieli różnych instytucji,w tym przedsiębiorców.Niski poziom treningu społecznego osób niepełnosprawnych ruchowo wynika z małej intensywności kontaktów środowiskowych i oddziaływań szkoleniowych.Z negatywną samooceną wiąże się także brak świadomości własnego potencjału psychicznego i możliwości wykorzystania posiadanych zasobów oraz kompensacji ograniczeń ruchowych.Odbiór samych siebie jako niezdolnych do pracy m.in.w wyniku utrwalonych stereotypów oraz przyzwyczajenia do opieki i stałego źródła finansowania w postaci renty,brak pewności siebie,niska samoocena,strach przed porażką w samodzielnym życiu oraz trudności w utrzymaniu kontaktów wynikające z postaw rezygnacyjnych,roszczeniowych czy lękowych stwarzają poważny problem w uczestniczeniu w życiu zawodowym i społecznym.
W Polsce jest 5 mln 456 tys.osób niepełnosprawnych,co stanowi 14,3% mieszkańców kraju.W raporcie GUS z 2002 r.do osób niepełnosprawnych zakwalifikowano te,które posiadają odpowiednie orzeczenie potwierdzające niepełnosprawność(osoby niepełnosprawne prawnie-4,5 mln,co stanowi 82% ogółu niepełnosprawnych)jak i te,które posiadają subiektywne odczucie niepełnosprawności(osoby niepełnosprawne biologicznie,które nie mają wydanych orzeczeń).Większość osób niepełnosprawnych mieszka w miastach(3 mln 213 tys.co stanowi 52,9% wszystkich osób niepełnosprawnych.Występowanie niepełnosprawności wzrasta z wiekiem ok.60% ogółu niepełnosprawnych to osoby powyżej wieku aktywności zawodowej(60 lat kobiety,65 lat mężczyźni).Największe natężenie zjawiska niepełnosprawności występuje w województwie lubelskim i małopolskim(ponad 180 osób na 1000 mieszkańców),liczbowo zaś najwięcej niepełnosprawnych żyje w woj.mazowieckim.Wśród ogółu osób niepełnosprawnych najliczniejszą grupę stanowią osoby z orzeczeniem o lekkim(29%) i umiarkowanym(26%)stopniu niepełnosprawności.Około 1,1 mln Polaków,którzy ukończyli 16 lat,jest praktycznie niezdolnych do samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie(znaczny stopień niepełnosprawności).Osoby niepełnosprawne wykazują niższy poziom edukacji w porównaniu z resztą populacji.Aż 51% z nich ma wykształcenie nie wyższe niż podstawowe.W 2008 r.68,1% osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej nie miało wykształcenia średniego,a jedynie 6,1% posiadało wykształcenie wyższe.Porównując:wśród osób pełnosprawnych co najmniej 48,8% nie posiadało średniego wykształcenia,zaś wyższym legitymowało się 16,5%.Znaczny deficyt wykształcenia osób niepełnosprawnych poważnie redukuje ich szanse na rynku pracy.Jedynie 16% osób niepełnosprawnych pracuje zawodowo,podczas gdy w krajach UE średnio 40-50%.Nasz kraj pod tym względem wyprzedza Hiszpania 22%,Wielka Brytania 39%,a na czele klasyfikacji znajduje się Szwajcaria 62%.Ważnym czynnikiem kształtowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych jest stopień niepełnosprawności.W 2008 r.pracowało jedynie 3,8% osób niepełnosprawnych ze stopniem znacznym.Zdecydowana większość osób niepełnosprawnych pracuje w zakładach pracy chronionej(80,6%),jednak widoczny jest też stały wzrost udziału osób niepełnosprawnych w otwartym rynku pracy(z 15,9% w grudniu 2005 r.do 19,4% w grudniu 2008 r.)Głównym problemem pozostaje znaczna bierność i bezradność społeczno-zawodowa,bowiem przytłaczająca większość niepełnosprawnych pozostaje wciąż poza rynkiem pracy stopa bezrobocia osób niepełnosprawnych(13,1% w 2008 r.)Osoby z niepełnosprawnością ruchową są jedną z najbardziej marginalnych grup w społeczeństwie,stale napotykających na bariery w dostępie do każdej dziedziny życia społecznego.Wśród barier systemowych,które często są główną przyczyną ich marginalizacji,można wyróżnić m.in.:brak taniego transportu,ograniczone możliwości kształcenia,brak skutecznego systemu zabezpieczenia społecznego i pomocy socjalnej oraz stabilizacji społecznej i materialnej.Ma to bezpośredni wpływ na poziom wiedzy i umiejętności dotyczący należnych uprawnień i możliwości.Jedynie ok.20% niepełnosprawnych korzysta z usług lub należy do organizacji pozarządowych,działających na ich rzecz.Pozostając poza obiegiem informacyjnym,mają ograniczone możliwości poprawy swojej sytuacji i zwiększenia aktywności.
Umiejętność radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych jest bardzo ważna,zwłaszcza gdy życie stawia przed nami duże wyzwania i działać musimy pod pewną presją.Konflikty rodzić może również rozdźwięk pomiędzy naszymi wyobrażeniami,a rzeczywistością.Zdarza się często,że robimy sobie pewne założenia co do postępowania ludzi,a nawet naszych własnych reakcji na zachowanie innych,wtedy niewiele potrzeba,byśmy doznali frustracji i dodatkowo znaleźli się w stanie konfliktu.Powodem licznych nieporozumień są dodatkowo sytuacje,w których potrzebując wsparcia i pomocy nie do końca potrafimy z niej skorzystać.Takie relacje budzą szczególne napięcia.Gdy przez dłuższy czas wymagamy opieki i gdy sprawują ją nad nami wciąż te same osoby,mogą pojawiać się negatywne emocje.Przyczyną tych emocji może być nasze zakłopotanie i poczucie bezradności,a ze strony osób wspierających nas,wrażenie skazania na sytuację bez wyjścia.Rozwiązanie konfliktu przynosi wszystkim wielką ulgę,ale też wzmacnia,dając duże doświadczenie i życiową mądrość.Pierwszym krokiem do nauki rozwiązywania konfliktów jest ich właściwe rozpoznanie.Przyjrzyjmy się więc rodzajom konfliktów:
- Konflikt relacji wynikać może z zakłóceń i barier w komunikacji pomiędzy ludźmi,kiedy kierujemy się stereotypami w myśleniu o drugiej stronie oraz dawnymi pretensjami,czy urazami.W takim konflikcie występują silne emocje,wściekłość,uraza,zazdrość.
- Konflikt wartości dotyczy on wartości,poglądów,obyczajów,tradycji i preferencji uznawanych i cenionych przez osoby zaangażowane w konflikt.
- Konflikt danych wynika z posiadanych sprzecznych informacji,czerpanych np.z odmiennych źródeł,wynikać może również z odmiennej interpretacji tych samych danych.
- Konflikt strukturalno-sytuacyjny wynika z samej sytuacji.Dochodzi do niego,gdy jest mało czasu na podjęcie decyzji lub źle jest zorganizowana przestrzeń(oskarżyciel-obrońca w sądzie lub rywalizacja dwóch drużyn sportowych).
- Konflikt interesów,to konflikt,który koncentruje się wokół trzech grup interesów:
merytorycznych,jak np.podział zadań,odpowiedzialność za wykonywane zadania,czy podział wynagrodzenia za wykonywaną pracę,
proceduralnych,czyli kroków dochodzenia do porozumienia w sytuacjach konfliktowych,
psychologicznych uznania i zaspokojenia naszych potrzeb psychologicznych,takich jak potrzeba bezpieczeństwa i szacunku.
ĆWICZENIE
Przeanalizuj podane niżej sytuacje konfliktowe,spróbuj określić jaki typ konfliktu prezentują kolejne przykłady,a następnie odpowiedz na pytania:
Co jest źródłem tego konfliktu?
Czy można ten konflikt rozwiązać za pomocą negocjacji,czy też należy postąpić inaczej?
Czy można zapobiegać powstawaniu takich konfliktów i jak to zrobić?
PRZYKŁADY
1.Dwie siostry pokłóciły się o to,która jest ładniej ubrana i zarzucały sobie nawzajem bezguście i używały niemiłych słów.
2.Syn pokłócił się z matką o to,co ma zrobić podczas sprzątania i jaką część mieszkania posprzątać.
3.Dziewczyna poruszająca się na wózku zarzuciła swojemu chłopakowi,że nie dostrzega jej w towarzystwie,okazując przy tym zainteresowanie innym pełnosprawnym dziewczynom.Chłopak zapewnił,że ją kocha i jest dla niego najważniejsza,ale to jej nie wystarczyło.
4.Ojciec niepełnosprawnej dziewczyny przeczytał artykuł o terapii seksuologicznej dla osób po URK prowadzonej w USA i pokłócił się z nią uważając,że proponowane tam metody(trening autoerotyczny,techniki masturbacji,petting)są niemoralne.
5.Grupa niepełnosprawnych osób z pewnej miejscowości wpadła na pomysł przeprowadzenia akcji dla osób niepełnosprawnych w swoim miejscu zamieszkania.Celem było zebranie pieniędzy na klub w pełni przystosowany dla niepełnosprawnych.Na spotkaniu ze sponsorem,który chciał sfinansować całe przedsięwzięcie doszło do sporu,co do szczegółów.Niepełnosprawni poprosili,by wszystko zostało zapisane w końcowej umowie,na co sponsor odpowiedział,że po co zapisy,przecież powinni mu ufać jako swojemu darczyńcy.
Rozwiązywanie konfliktów polega na początkowym stworzeniu warunków do współpracy.Trzeba więc koniecznie wysłuchać się nawzajem,odreagować emocje oraz odciąć się od przeszłości i dawnych urazów.W dalszej kolejności trzeba odwołać się do tego co łączy zwaśnione strony.W następnej kolejności pozostaje określić strony konfliktu,prezentowane stanowiska i stojące za nimi prawdziwe cele.Teraz możemy szukać najlepszych rozwiązań,których może być kilka.Po krytycznej ocenie rozwiązań wybieramy najlepsze.Konflikt tylko wtedy zostanie rozwiązany,jeśli będziemy gotowi do podjęcia kompromisu i częściowego uznania racji innych osób.Nie oznacza to,że musimy rezygnować z zaspokojenia własnych potrzeb lub osiągnięcia celów,które sobie postawiliśmy.Jeśli tylko wykażemy się pewnym poziomem kreatywności,to okaże się,że jest wiele sposobów na zdobycie tego,co jest dla nas cenne.Wracając do konfliktów,o jakich wspominaliśmy wcześniej,wynikających z relacji podopieczny-opiekun lub osoba udzielająca wsparcia i ten,który tego wsparcia potrzebuje.Najważniejsze jest tutaj zrozumienie własnych emocji oraz tego co nas niepokoi.
Umiejętność wyrażania konstruktywnej krytyki wiąże się z tematem asertywności,jednak z uwagi na swoje znaczenie warto poświęcić jej jeszcze trochę uwagi.Krytyka nieuzasadniona i taka,która rani,nie służy na pewno osobie krytykowanej,ale również nie przynosi nic krytykującemu.Jeśli założymy,że używamy krytycznych słów po to,by wywołać jakąś zmianę i wyeliminować niewłaściwe zachowanie,to krytyka zła,obrażająca osobę oraz nie odnosząca się do jej postępowania,które budzi nasz sprzeciw tylko potęguje problemy zamiast je rozwiązywać.Umiejętność krytykowania jest niezwykle trudną sztuką i łatwo tu o błędy.Zobaczmy zatem jakie pomyłki najczęściej popełniamy oceniając postępowanie innych:
1.Krytyka odnosząca się do rzeczywiście zaistniałego stanu rzeczy,ale zbyt ogólna.Osoba krytykująca używa zwrotów w rodzaju"Zawsze...","Nigdy..."Obrona:zastanów się jakie są fakty.Rzeczywiście dziś spóźniłem się na zajęcia,ale zdarzyło mi się to po raz pierwszy.
2.Krytyka oparta na uogólnianiu pojedynczego faktu:"Jesteś niewdzięcznym dzieckiem,nie przyjechałeś/aś do domu odwiedzić rodziców,twoje dzieci też tak cię potraktują."Obrona:zastanów się na jakich faktach osoba opiera krytykę i wyjaśnij jak jest naprawdę.Nie wiem jak mnie będą traktować dzieci,ale uważam,że jestem fajnym dzieckiem,chociaż zamiast przyjazdu do was wybrałem/am koncert.
3.Krytyka oceniająca osobę zamiast zachowania:"Jesteś nietolerancyjny,nie możesz wymagać od ludzi,by zmienili swoje przyzwyczajenia."Obrona:oddziel ocenę osoby od faktycznych zachowań.Myślę sobie inaczej,ale to prawda,że nie podoba mi się,że ludzie palą w budynku.
4.Krytyka agresywna i obrażająca:"Ty bufonie,jak się zachowujesz,nic dziwnego,że nie masz znajomych."Obrona:oddziel formę od treści.Z krytyką faktycznego zachowania postępuj tak jak poprzednio.Trudno mi poradzić sobie z tym,że mnie obrażasz,twoje słowa ranią mnie chociaż nie mówią prawdy o moim działaniu.
5.Krytyka w formie aluzji:"Pomysłów jest tyle,że jeśli to burza to na pewno nie mózgów."Obrona:zdemaskuj aluzję,nazwij wprost co się stało.Owszem nie wpadliśmy na zbyt wiele rozwiązań tego zadania.Poprzednio szło nam dużo lepiej,a to jest znacznie trudniejsze.
Pamiętajmy o tym,że krytyka może kogoś głęboko zranić,szczególnie gdy nasze relacje z osobą są bliskie.Bez względu a stopień relacji z drugą osobą,ocenianie czyjegoś postępowania powinno mieć jakiś konstruktywny cel,a nie służyć jedynie zaspokojeniu naszych doraźnych ambicji.Używajmy więc tego narzędzia z wielkim wyczuciem,ale też zdecydowanie i z jasnymi intencjami,dając naszemu partnerowi wskazówki co do dalszego postępowania.Skuteczna i dobra krytyka oparta jest też na empatii,czyli zrozumieniu dla słabszych stron innych ludzi i tolerancji dla faktu,że mogą popełniać błędy.
W części poświęconej stereotypom dotyczącym niepełnosprawności mówiliśmy,że osoby niepełnosprawne postrzegane są jako uzależnione od innych,pozbawione wewnętrznej motywacji i budzące najczęściej współczucie,a nierzadko litość.W obliczu takich panujących powszechnie opinii ważne jest byśmy umieli dokładnie wyznaczać innym granice naszej prywatności oraz byśmy potrafili w jasny i precyzyjny sposób wyrażać swoje opinie.Bezpośrednie,uczciwe oraz stanowcze wyrażanie swoich myśli,przekonań i postaw,ale w sposób nie naruszający praw,uczuć i potrzeb innych osób określamy jako postawę asertywną.Przykładem zachowania asertywnego jest sytuacja,gdy podczas zajęć wypowiadasz swoją opinię,a ktoś nieustannie ci przerywa.Wtedy postępując asertywnie zwracasz się do niego słowami:"Wciąż mi przerywasz,nie lubię tego i chce skończyć swoją wypowiedź."Przeciwieństwem takiej postawy jest agresja oraz uległość.Agresywnie zachowuje się ten kto wyraża swoje opinie i postawy kosztem drugiej osoby,kiedy dochodzi do naruszania jej uczuć.Osoby agresywne w kontaktach międzyludzkich poprzez takie zachowanie ukrywają często brak poczucia własnej wartości i próbują w ten sposób podkreślić swoje racje i znaczenie.Osoba zachowująca się w sposób uległy boi się mówić o swoich potrzebach i pragnieniach,uważając się za nieważną,podporządkowaną i słabą,a pozwalając innym na nieustanne przekraczanie swoich osobistych granic liczy na akceptację z ich strony.Kolejne ćwiczenie pomoże ci na lepsze zrozumienie,tego co oznacza postępować asertywnie.
ĆWICZENIE
Oceń jakie zachowanie prezentują podane wypowiedzi i zamień je na sformułowania asertywne:
1.Podczas zajęć,kolega prosi byś pożyczył mu długopis.Ty nigdy nie masz długopisu i żebrzesz od innych.
2.Ktoś prosi cię o pomoc w przygotowaniu konspektu do zajęć,a ty masz inne plany.No dobrze,co prawda mam swoje zajęcia ale...
3.Czekasz na wejście do toalety,kiedy kolega w pośpiechu robi to przed tobą.Wzdychasz głośno i nic nie mówisz.
4.Kolega ma pewien problem i prosi cię o radę.A skąd ja mam to wiedzieć,nie wiem co robić,to twój problem.
Asertywność to nie tylko związana z naszą aktywnością umiejętność wyrażania swoich myśli i uczuć,ale także nasze prawo do tego,by inni szanowali nasze poglądy i odrębność.Przestrzeganie tych reguł powinno opierać się na pełnej wzajemności,jednak emocje jakie towarzyszą relacjom międzyludzkim,różnego rodzaju stereotypy oraz złe doświadczenia powodują,że zapominamy o zrozumieniu,szacunku i innych podstawowych wartościach.Przyjrzyjmy się najważniejszym prawom,które przysługują nam jeśli założymy,że asertywność powinna regulować relacje między ludźmi.
- Mas prawo do robienia tego co chcesz dopóki to co robisz nie rani kogoś innego.
- Masz prawo do zachowania swojej godności poprzez zachowania asertywne nawet wtedy,gdy możesz kogoś urazić pod warunkiem,że twoje zachowanie jest asertywne,a nie agresywne.
- Masz prawo do przedstawienia innym swoich próśb pod warunkiem,że uznajesz prawo innych do odmowy.
- Istnieją takie sytuacje,w których prawa osób nie są jasne.Zawsze masz prawo do przedyskutowania problemu.
- Masz prawo do korzystania ze swoich praw.Gdy z nich nie korzystasz to zgadzasz się na odebranie ich sobie.
Najprostszą zasadą jaka powinna nam przyświecać w kontaktach międzyludzkich,a która podsumowuje i w prosty sposób ujmuje wszystkie zalecenia podane wyżej,jest zasada wyrażająca się w stwierdzeniu:"Postępuj wobec ludzi w taki sposób,jak chciałbyś aby inni postępowali wobec ciebie."To prosta reguła,którą łatwo jest zapamiętać,ale trochę trudniej stosować na co dzień,ale pamiętajmy,że nic nie dzieje się samo,pracujmy nad sobą.
Czas po urazie wiąże się często z długotrwałym pobytem w szpitalu,kiedy to po operacji i okresie rekonwalescencji kontynuujemy naszą rehabilitację i przechodzimy długi proces usprawniania.Często pomiędzy kolejnymi pobytami w placówkach medycznych przebywamy w domu,nie mając okazji do zdobywania nowych znajomości i spędzania chwil wśród ludzi,z którymi możemy dzielić się naszymi troskami i radościami.Im dłużej trwa okres izolacji i braku możliwości wchodzenia w relacje z innymi ludźmi,tym trudniej jest nam potem odnaleźć się w nowej rzeczywistości.Dlatego chcemy zaproponować trochę ćwiczeń,które pomogą rozwijać i doskonalić twoje umiejętności w zakresie komunikowania się oraz nawiązywania kontaktów z drugim człowiekiem.Komunikacja w szerokim ujęciu,polega na słownym lub bezsłownym przekazywaniu informacji.W takim rozumieniu komunikujemy zawsze,gdy tylko jesteśmy wśród innych ludzi,a czasem odbywa się to nawet nieświadomie i niezależnie od naszej woli.Uproszczony schemat komunikacji zakłada,że w każdej takiej relacji występuje Nadawca,który w pewnym języku szyfruje wiadomość i przekazuje ją Odbiorcy.Pamiętać jednak musimy o zakłóceniach w przekazywaniu wiadomości,które określane jest jako szum.Prawidłowe zrozumienie treści wiadomości zakłócić zatem mogą różnego rodzaju uprzedzenia,poprzednie doświadczenia oraz postawy i to zarówno nadawcy,jak i odbiorcy.Sens pobytu na obozie AR będzie niezrozumiały dla kogoś,kto wierzy jedynie w postęp medycyny i czeka na cudowną metodę,która zapewni mu powrót do pełnej sprawności.Możemy takiej osobie wysyłać wiele komunikatów i przekonywać,że warto poświęcić parę dni by przekonać się o skuteczności innych sposobów zwiększenia swojej sprawności,a i tak trudno będzie nam zmienić jej nastawienie i sprawić,by dobrze zrozumiała nasze przesłanie.Niewielu z nas zastanawiało się co tak naprawdę jest najistotniejsze w przekazywaniu informacji,na co nasi współrozmówcy zwracają najwięcej uwagi.Wnioski są dość zaskakujące.Okazuje się,że w sytuacji gdy przekazując dowolne treści używamy słów oraz gestów to dla naszych współrozmówców w:
- 7% istotna jest zawartość merytoryczna przekazu wyrażona w słowach,
- 38% liczy się ton głosu i jego modulacja,intonacja,barwa,akcent,wysokość oraz szybkość mówienia,
- 55% o efekcie komunikatu decyduje komunikacja niewerbalna,mimika twarzy,postawa ciała,gestykulacja.
Warto o tym pamiętać i pracować nad naszymi środkami wyrazu,tak byśmy byli jak najbardziej przekonujący.Na początku może się to wydawać sztuczne i nie pasujące do naturalności sytuacji,kiedy to przyjemnie spędzamy czas w towarzystwie bliskich nam osób,ale jeśli podejmiemy pracę nad sobą,to z pewnością docenimy nowe umiejętności,gdy przyjdzie nam udać się do urzędu lub na rozmowę z pracodawcą.Poza umiejętnością formułowania i wyrażania komunikatów,ważna jest również wiedza na temat tego,po co właściwie kierujemy jakiś przekaz do innego człowieka.Powodów dla których komunikujemy się z ludźmi jest wiele,mówimy po to by:
- Wyrazić swoje myśli,pragnienia i uczucia.
- Wymienić różnego rodzaju informacje.
- Uzyskać pomoc,akceptację i wsparcie.
- Zaspokoić swoje potrzeby oraz potrzeby partnera,np.potrzebę bliskości i więzi.
- Określić własną pozycję i wyrazić stosunek wobec partnera.
Widzimy więc,że słowo i gest to realne narzędzia wpływania na ludzi i kształtowania świata według naszych przekonań i pragnień.Potwierdzają to znawcy języka,którzy podkreślają,że komunikat ma tak dużą siłę oddziaływania,ponieważ składa się z kilku warstw:
- Merytorycznej przekazywanie konkretnych faktów i precyzyjnych wiadomości,odbiorca może sprawdzić na tym poziomie naszą wiarygodność i prawdziwość podawanych treści.
- Emocjonalnej poprzez mowę ciała,postawę i tembr głosu wyraża wzajemny stosunek do siebie.
- Autoprezentacji to jak i co mówimy świadczy o tym co myślimy o rozmówcy,ale również forma i treść wypowiedzi świadczą o nas samych.
- Apel nadając wiadomość,mamy określone oczekiwania w stosunku do rozmówcy,chcąc skłonić go do podjęcia pewnych działań.
PRZYKŁAD
Pasażer taksówki zwraca się do kierowcy słowami"Mamy zielone światło".Przyjrzyjmy się znaczeniu tej wypowiedzi w różnych wymiarach:
Treść merytoryczna:Mamy zielone światło.
Emocje:Pasażer uważa,że jestem roztargniony.
Autoprezentacja:Pasażer uważa,że jest lepszym kierowcą ode mnie.
Apel:Muszę niezwłocznie ruszać.
TEMAT DO PRZEMYŚLEŃ
Spróbuj zastanowić się nad tym jakie znaczenia niosą ze sobą na pozór proste komunikaty,przypomnij sobie jakie wiadomości kierowałeś ostatnio do innych i jakie mogły mieć one sens,którego wcześniej nie uświadamiałeś/łaś sobie.W podobny sposób zastanów się nad komunikatami kierowanymi przez innych do ciebie.
Istnieje zestaw umiejętności niezwykle przydatnych w procesie porozumiewania się z drugim człowiekiem.Postawę,w której nastawieni jesteśmy na uważne słuchanie tego co ktoś ma nam do powiedzenia nazywamy aktywnym słuchaniem,a dobre zrozumienie kierowanych do nas treści jest podstawą skutecznego komunikowania.Do umiejętności zapewniających skuteczną wymianę informacji zaliczamy:
- Powtarzanie kluczowych słów słów,które mają naszym zdaniem szczególne znaczenie lub tych,których nie rozumiemy,podkreślając jednocześnie towarzyszące im wrażenia i uczucia.Nie możemy takich powtórzeń stosować zbyt często,ponieważ nasz współrozmówca może pomyśleć,że z niego żartujemy.
- Parafrazowanie czyli wyrażanie treści przekazywanych przez rozmówcę swoimi słowami w celu nakłonienia go do użycia precyzyjniejszych sformułowań i przybliżenia prawdziwego sensu wiadomości.
- Metoda bezpośrednia to proste przyznanie się do niezrozumienia treści wypowiedzi i prośba o wyjaśnienie,tego co jej autor chciał przekazać.
- Zadawanie pytań pomaga w uściśleniu szczegółów wypowiedzi,pytania otwarte niosą ze sobą więcej informacji,natomiast pytania zamknięte pozwalają na uzyskanie konkretnych informacji dotyczących danego zdarzenia.
Umiejętność prowadzenia rozmowy i takiego nawiązywania relacji z innymi,które dają obu stronom poczucie bycia rozumianym jest niezwykle przydatna i to w każdych okolicznościach.Podsumowując temat komunikacji przedstawić możemy kilka zasad,których przestrzeganie sprawi,że będziemy budować relacje oparte na zrozumieniu,a dodatkowo nasi współrozmówcy chętnie będą dzielić się z nami nawet swoimi najgłębszymi spostrzeżeniami.Staraj się w rozmowach prowadzonych na co dzień korzystań przynajmniej z niektórych wskazówek i sprawdź ich skuteczność:
- Zwróć się w kierunku mówiącego,utrzymuj kontakt wzrokowy.
- Zachowaj rozluźnioną i otwartą postawę ciała,bez zakładania rąk,zaciskania pięści itp.
- Potwierdzaj,że słuchasz,tego co mówi twój współrozmówca za pomocą wyrażających zrozumienie słów i wokalizy:tak,rozumiem,aha,yhm.
- Delikatnie zachęcaj rozmówcę do mówienia.
- Upewnij się,czy dobrze rozumiesz rozmówcę,stosując parafrazę,a więc powtórzenia swoimi słowami tego,co ktoś mówi używając zwrotów:"O ile cię dobrze zrozumiałem/łam","Z tego co mówisz rozumiem,że...","Słyszę,że mówisz."
- Odzwierciedlaj uczucia rozmówcy,co sprawia,że czuje się lepiej zrozumiany,a tobie pomaga lepiej go rozumieć,używaj zwrotów:"Mam wrażenie,że...","Zdaje się,że to cię złości,martwi,niepokoi."
- Proś o wyjaśnienie tego,co jest dla ciebie niejasne i niezrozumiałe,mówiąc:"Nie wiem co to znaczy","Czy możesz mi to wyjaśnić","Czy to znaczy,że...","Czy możesz to powtórzyć."
Aktywne słuchanie w pozytywnym rozumieniu oznacza postawę,jaką okazujemy w relacjach z innymi,ale z drugiej strony polega na unikaniu podstawowych błędów w komunikacji,takich jak:
- Przerywanie gdy ktoś mówi.
- Mówienie jednocześnie z drugą osobą.
- Wtrącanie własnych skojarzeń zanim ktoś skończy mówić.
- Kończenie zdań za kogoś.
- Przypisywanie rozmówcy czegoś czego nie powiedział.
Mówiąc o błędach jakie popełniamy w kontaktach z innymi ludźmi,szczególnie tych opartych na rozmowie,wydaje nam się,że wszyscy jesteśmy ich świadomi i bez trudu potrafimy tych wszystkich błędów unikać.Jednak nic bardziej mylnego.Oczywiste prawdy czasami najtrudniej jest wcielić w życie i tak naprawdę prowadząc rozmowę zdarza nam się popełniać proste pomyłki.Przyjrzyjmy się jakie błędy,które określane są mianem barier komunikacyjnych najczęściej pojawiają się gdy ludzie spotykają się i rozmawiają
- Osądzanie:"Postępujesz bardzo nierozważnie..."
- Krytykowanie:"Czy ty naprawdę nic nie rozumiesz..."
- Obrażanie:"To dlatego,że jesteś leniwy..."
- Orzekanie:"Ciebie w ogóle ten temat nie interesuje..."
- Chwalenie się połączone z osądzaniem:"Gdybyś się trochę postarał/a to wyszło by ci to tak dobrze jak mi..."
- Decydowanie za innych:"Zaczniesz od początku,nie ma sensu się nad tym rozwodzić..."
- Rozkazywanie:"Będziesz to robił w taki sposób jak ci mówię..."
- Grożenie:"Jeśli tego nie zrobisz to..."
- Moralizowanie:"Powinieneś to zrobić..."
- Nadmierne niewłaściwe wypytywanie:"Gdzie,z kim,dlaczego?"
- Uciekanie od cudzych problemów:"To ciekawe,ale posłuchaj co mi się przytrafiło..."
- Doradzanie:"Najlepiej by było gdybyś..."
- Zmienianie tematu:"A tak przy okazji,jaką dyscyplinę sportu uprawiasz..."
- Logiczne argumentowanie:"Możesz dostać lepszą ocenę,ale musisz wykonywać więcej zadań..."
- Pocieszanie:"Wszystko będzie dobrze..."
Lista błędów popełnianych przez nas w trakcie komunikowania się jest naprawdę długa.Dobrze jest je sobie uświadamiać,bo tylko wtedy możemy ich unikać,a nie stanie się to tak po prostu z dnia na dzień.Musimy dołożyć wielu starań,by nie tylko słyszeć ale również słuchać innych.
ĆWICZENIE
Spróbuj teraz sprawdzić swoje umiejętności w zakresie aktywnego słuchania i komunikacji.Twoim zadaniem jest doprecyzowanie treści komunikatów,tak by zachować dobry kontakt z rozmówcą oraz uzyskać pożądane informacje.Zastosuj parafrazę w odniesieniu do treści zdań pochodzących z raportów policyjnych.Możesz używać następujących zwrotów:"Jeśli dobrze zrozumiałem/am to...","Jeśli się nie mylę to twoja opinia wyraża się w stwierdzeniu...","A więc twierdzisz,że..."
1.Dałem sygnał klaksonem,ale nie działał ponieważ został skradziony.
2.Szczury rozmyślnie zjadły tapicerkę mojego samochodu.
3.W pewnym momencie drzewo dostało się pomiędzy kabinę ciężarówki,a przyczepę.
4.Budka telefoniczna zbliżała się,kiedy próbowałem zjechać to uderzyła w mój przód.
5.Wiedziałam,że pies jest zazdrosny o auto,ale gdybym wiedziała,że coś się stanie nie prosiłabym go by prowadził.
Kolejne ćwiczenie pomoże ci dostrzec różnicę w stosowaniu pytań otwartych i pytań zamkniętych.Tych dwóch rodzajów pytań używamy w zależności od efektów jakich oczekujemy.W sytuacji,gdy zależy na uzyskaniu jak największej ilości informacji połączonej z dodatkowym przekazaniem nam przez współrozmówcę jego odczuć stosujemy pytania otwarte,natomiast gdy chcemy otrzymać szczegółowe,precyzyjne informacje najlepiej użyć pytań zamkniętych.
ĆWICZENIE
Do wykonania ćwiczenia wystarczą dwie osoby.Na kartkach zapisujemy imię i nazwisko,nazwę lub pseudonim dowolnie wybranej znanej osoby.Może to być aktor,polityk,muzyk,postać historyczna lub bohater bajki.Następnie kartkę umieszczamy na plecach partnera,to samo robi partner.Teraz naszym zadaniem jest odgadnięcie postaci zapisanej na kartce,umieszczonej na naszych plecach,jednak możemy zadawać jedynie pytania zamknięte tzn.takie na które odpowiedź brzmi"tak"lub"nie".Ćwiczenie to poza dobrą zabawą,jest okazją do przetrenowania naszej zdolności celowego zadawania pytań i uzyskiwania niezbędnych informacji.
Często przeszkodą w osiągnięciu porozumienia i w budowaniu dobrych relacji z innymi ludźmi jest nasza skłonność do oceniania i etykietowania.Potrafimy na podstawie niewielu informacji wyciągać wnioski na temat osób z którymi nawiązujemy relacje.Wystarczy krótka rozmowa byśmy z dużym przekonaniem wypowiadali się o jej charakterze,upodobaniach i okazywanych postawach.W dużej mierze odpowiada za to tzw.efekt pierwszego wrażenia.Musimy sobie uświadomić,że nie mamy wpływu na pojawienie się pierwszego wrażenia.Tak czy inaczej ulegniemy jego sile.W ciągu czterech minut rozmowy z drugim człowiekiem tworzymy sobie osąd na jego temat:
- Kilka pierwszych sekund,to ocena pod kątem płci,wieku,atrakcyjności i podobieństwa do kogoś znanego.
- Następne pół minuty to analiza barwy głosu,mowy ciała,już na tym etapie możemy odczuć sympatię lub antypatię w stosunku do naszego rozmówcy.
- W następnej kolejności zwracamy uwagę na to,czy osoba jest spięta,czy rozluźniona,czy jest uprzejma i tolerancyjna,czy przemądrzała i uparta,czy jest szczera i otwarta,czy też może coś ukrywa.
- Po czterech minutach,pomimo tego,że nadal nie mamy zbyt wielu informacji na temat osoby z którą rozmawiamy,wydaje nam się,że możemy dużo o niej powiedzieć i to bez żadnych wątpliwości.
Powinniśmy być świadomi,jak wielkie znaczenie ma efekt pierwszego wrażenia.Z jednej strony dbać musimy o to by nie wyciągać zbyt pochopnych wniosków na temat postępowania innych ludzi,ale również warto zwracać uwagę na wpływ naszego wyglądu i zachowania na inne osoby.Istnieje konstrukcja wypowiedzi,która pomaga na takie formułowanie komunikatów,by uniknąć oceniania i etykietowania ludzi do których się zwracamy.Konstrukcję tę określamy jako"Komunikat typu Ja",który jest przeciwieństwem"Komunikatu typu Ty".Niestety najczęściej zwracając się do innych używamy"Komunikatu typu Ty",w którym ze swojej bezpiecznej strefy kierujemy słowa wprost do wnętrza rozmówcy.Jak już mówiliśmy w wypowiedzi takiej zawarta jest ocena,wyrażająca się zazwyczaj w określeniach"jesteś dobry/zły,w porządku/nie w porządku."Jeśli chcemy nawiązywać z ludźmi autentyczne relacje oparte na wzajemnym zrozumieniu starajmy się formułować nasze wypowiedzi w oparciu o"Komunikat typu Ja",gdzie prosto ze swojego wnętrza przemawiamy do bezpiecznej strefy drugiej osoby.Cała forma wypowiedzi opiera się na wyrażeniu swoich odczuć i emocji związanych z daną sytuacją oraz z zachowaniem innych osób.Schemat takiej wypowiedzi możemy przedstawić na przykładzie konkretnego zdania:"Bardzo mnie irytuje(wyrażamy uczucia)gdy spóźniasz się na nasze zajęcia(opis zdarzenia wywołującego określone reakcje),ponieważ czekając na Ciebie z całą grupą tracimy cenny czas,w którym moglibyśmy wiele zrobić(podajemy skutek negatywnego zachowania),dlatego proszę byś już od następnych zajęć pojawiał się na nich punktualnie(nasze oczekiwania co do zmiany niepożądanego zachowania)."Staraj się korzystać z takiej konstrukcji wypowiedzi,szczególnie gdy to,co masz do powiedzenia jest reakcją na zachowanie innej osoby,do którego to zachowania odnosisz się krytycznie.Oczywiście na początku może wydawać się to trochę nienaturalne i trącące technikami manipulacji,ale gdy będziesz posługiwał się tą formą przekazu dłużej to docenisz jej pozytywne strony.
ĆWICZENIE
To ćwiczenie pomoże ci utrwalić umiejętność budowania"Komunikatu typu Ja".Zamień podane sformułowania na"Komunikat typu Ja":
1.Nie obchodzi mnie to,że nie miałeś czasu.Masz posprzątać ten pokój.
2.Nie bądź taki uparty i tak nie pojedziemy na wycieczkę.Przecież wiesz,że nie mamy z kim zostawić psa.
3.Niczego dobrego się po tobie nie spodziewałem.Wiedziałem,że zawalisz tę pracę.
